Γράφει η Μόνικα Τσαρτσάλη, Παιδίατρος-Παιδοπνευμονολόγος, Αναπληρώτρια Διευθύντρια ΠΑΙΔΩΝ ΜΗΤΕΡΑ

Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (Human Papillomavirus-HPV) αποτελεί έναν από τους συχνότερους ιούς που προσβάλλουν τον άνθρωπο παγκοσμίως. Παρότι στις περισσότερες περιπτώσεις η λοίμωξη είναι ασυμπτωματική και αυτοϊάται, ο HPV συνδέεται αιτιολογικά με σοβαρά νοσήματα, συμπεριλαμβανομένων διαφόρων μορφών καρκίνου. Για το λόγο αυτό, η ενημέρωση των γονέων κα η πρόληψη μέσω εμβολιασμού αποτελούν βασικούς πυλώνες της σύγχρονης παιδιατρικής φροντίδας.

Πόσο μεταδοτικός είναι ο ιός HPV και με ποια νοσήματα σχετίζεται;

Ο HPV είναι εξαιρετικά μεταδοτικός. Μεταδίδεται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής, ακόμη και χωρίς πλήρη διείσδυση, αλλά και με απλή επαφή δέρμα με δέρμα στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Η χρήση προφυλακτικού μειώνει, αλλά δεν εξαλείφει πλήρως, τον κίνδυνο μετάδοσης.

Υπολογίζεται ότι πάνω από το 80-90% των σεξουαλικά ενεργών ατόμων θα έρθουν σε επαφή με τον ιό κάποια στιγμή της ζωής τους.

Υπάρχουν περισσότεροι από 200 τύποι του ιού. Οι περισσότεροι προκαλούν παροδικές λοιμώξεις που υποχωρούν αυτόματα εντός 1-2 ετών. Ωστόσο, ορισμένοι τύποι «υψηλού κινδύνου» μπορούν να προκαλέσουν προκαρκινικές αλλοιώσεις και καρκίνο.

Ο HPV σχετίζεται αιτιολογικά με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας (σχεδόν στο σύνολο των περιπτώσεων), τον καρκίνο του πρωκτού, τον καρκίνο του στοματοφάρυγγα, τον καρκίνο του. πέους, τον καρκίνο του αιδοίου και του κόλπου. Επιπλέον υπάρχουν τύποι του ιού «χαμηλού κινδύνου» που προκαλούν τα κονδυλώματα των γεννητικών οργάνων, τα οποία, αν και καλοήθη, προκαλούν σημαντική σωματική και ψυχολογική επιβάρυνση.

Είναι ο εμβολιασμός η αποτελεσματικότερη μέθοδος πρόληψης και σε ποιες ηλικίες συστήνεται;

Ο εμβολιασμός έναντι του HPV αποτελεί σήμερα την πιο αποτελεσματική μέθοδο πρωτογενούς πρόληψης των HPV σχετιζόμενων νοσημάτων. Τα διαθέσιμα εμβόλια προστατεύουν από τους συχνότερους και πιο επικίνδυνους τύπους του ιού, που ευθύνονται για την μεγάλη πλειονότητα των καρκίνων και των κονδυλωμάτων.

Σύμφωνα με τις διεθνείς και ελληνικές συστάσεις ο εμβολιασμός συστήνεται:

-σε κορίτσια και αγόρια ηλικίας 9-14 ετών με δύο δόσεις,

-σε έφηβους και νέους από 15-26 ετών που δεν έχουν εμβολιαστεί, με τρεις δόσεις.

Στην Ελλάδα, το εμβόλιο περιλαμβάνεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών και χορηγείται δωρεάν στις συνιστώμενες ηλικίες.

Γιατί πρέπει ο εμβολιασμός να γίνεται σε τόσο νεαρή ηλικία;

Ο εμβολιασμός σε μικρή ηλικία έχει δύο βασικά πλεονεκτήματα.

Πρώτον, προσφέρει προστασία πριν από την πιθανή έκθεση στον ιό, δηλαδή πριν από την έναρξη της σεξουαλικής ζωής. Το εμβόλιο δεν θεραπεύει υπάρχουσα λοίμωξη, αλλά προλαμβάνει τη μόλυνση.

Δεύτερον, το ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών και των προεφήβων ανταποκρίνεται καλύτερα στον εμβολιασμό, εξασφαλίζοντας υψηλότερα επίπεδα αντισωμάτων και μακροχρόνια προστασία. Ο εμβολιασμός σε νεαρή ηλικία αποτελεί καθαρά προληπτικό μέτρο υγείας και δεν συσχετίζεται με τη σεξουαλική συμπεριφορά.

Γιατί να εμβολιάζονται και τα αγόρια;

Ο HPV δεν αφορά μόνο τα κορίτσια. Τα αγόρια μπορεί να μολυνθούν, να εμφανίσουν κονδυλώματα ή καρκίνους που σχετίζονται με τον ιό, όπως καρκίνο του στοματοφάρυγγα, του πρωκτού και του πέους. Επιπλέον, μπορούν να μεταδώσουν τον ιό στις συντρόφους τους.

Ο εμβολιασμός των αγοριών:

-τα προστατεύει άμεσα από σοβαρά νοσήματα,

-μειώνει τη διασπορά του ιού στον πληθυσμό,

-συμβάλλει στη συλλογική ανοσία και στην καλύτερη προστασία και των γυναικών.

Η καθολική και ισότιμη εφαρμογή του εμβολιασμού και στα δύο φύλα αποτελεί πλέον διεθνή σύσταση και πρακτική.

Είναι ασφαλές το εμβόλιο κατά του HPV;

Το εμβόλιο HPV είναι από τα πλέον μελετημένα εμβόλια παγκοσμίως. Έχει χορηγηθεί σε εκατοντάδες εκατομμύρια άτομα διεθνώς, με εξαιρετικό προφίλ ασφάλειας. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως ήπιες και παροδικές, όπως πόνος ή ερυθρότητα στο σημείο της ένεσης, χαμηλός πυρετός ή παροδική ζάλη.

Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να συνδέουν το εμβόλιο με σοβαρές μακροχρόνιες ανεπιθύμητες ενέργειες, αυτοάνοσα νοσήματα ή προβλήματα γονιμότητας.

Τι γνωρίζουμε για την επίπτωση του HPV στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, με εκατοντάδες νέες διαγνώσεις και δεκάδες θανάτους κάθε χρόνο. Παράλληλα, παρατηρείται αύξηση των HPV σχετιζόμενων καρκίνων του στοματοφάρυγγα, κυρίως στους άνδρες.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η συστηματική εφαρμογή του εμβολιασμού σε συνδυασμό με τον προληπτικό έλεγχο μπορεί να οδηγήσει σε θεαματική μείωση των λοιμώξεων από HPV, των προκαρκινικών αλλοιώσεων και, μακροπρόθεσμα, των καρκίνων.

Συμπερασματικά, ο HPV είναι ένας ένας εξαιρετικά συχνός ιός με δυνητικά σοβαρές επιπτώσεις. Ο εμβολιασμός αποτελεί μία ασφαλή και αποτελεσματική επένδυση στην υγεία των παιδιών μας και ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία πρόληψης καρκίνου που διαθέτει σήμερα η ιατρική. Ο ρόλος του παιδίατρου στην ενημέρωση και καθοδήγηση των γονέων είναι καθοριστικός για την προστασία των επόμενων γενεών.

Βιβλιογραφία

• World Health Organization (WHO). Human papilloma virus (HPV) and cervical cancer.
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). HPV Vaccination Recommendations..
• Arbyn M, et al. Worldwide burden of cervical cancer. Lancet Glob Health.2020.
• Bruni L, et al. Human Papillomavirus and Related Diseases. ICO/IARC HPV Information Centre.
• Drolet M, et al. Popupation-level impact of HPV vaccination. Lancet. 2019.
• Garland SM, et al. HPV vaccine effectiveness: systematic review. Clin Infect Dis.2016.
• Markowitz LE, et al. ACIP HPV vaccination recommendations. MMWR.
• Υπουργείο Υγείας- Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών HPV.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος
Κάθε χρόνο με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος, αναδεικνύεται η σημασία της σωστής ενημέρωσης και διαχείρισης μίας από τις πιο συχνές χρόνιες παθήσεις της παιδικής ηλικίας. Το άσθμα επηρεάζει εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως, όμως με την κατάλληλη φροντίδα μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά.

Τι είναι το παιδικό άσθμα;

Το παιδικό άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης πάθηση των αεραγωγών, δηλαδή των «σωλήνων» που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Στα παιδιά με άσθμα οι αεραγωγοί είναι πιο «ευαίσθητοι» και μπορεί να «ερεθίζονται» εύκολα, με αποτέλεσμα να στενεύουν και να δυσκολεύουν την αναπνοή. Το σημαντικό είναι ότι πρόκειται για μία πάθηση που μπορεί να ελεγχθεί με την κατάλληλη αγωγή.

Ποια είναι τα πιο συχνά συμπτώματα;

Τα συμπτώματα του άσθματος δεν είναι ίδια σε όλα τα παιδιά. Τα πιο συχνά είναι τα ακόλουθα:

• Επίμονος βήχας, ιδιαίτερα νυχτερινός
• «Σφύριγμα» στην αναπνοή (συριγμός)
• Αίσθημα έλλειψης αέρα (δύσπνοια)
• Εύκολη κόπωση στο παιχνίδι ή την άσκηση

Σε ορισμένα παιδιά το μόνο σύμπτωμα μπορεί να είναι επίμονος βήχας, γεγονός που καθυστερεί τη διάγνωση.

Πότε πρέπει να ανησυχήσουν οι γονείς;

Οι γονείς θα πρέπει να συμβουλευτούν παιδοπνευμονολόγο όταν:

• Το παιδί βήχει συχνά τη νύχτα
• Εμφανίζει επαναλαμβανόμενα επεισόδια συριγμού\
• Δυσκολεύεται στην άσκηση σε σχέση με τους συνομηλίκους του
• Έχει συχνά επεισόδια βρογχίτιδας
• Η έγκαιρη διάγνωση βοηθά στον καλύτερο έλεγχο της νόσου.

Τι προκαλεί τις κρίσεις άσθματος;

Οι κρίσεις άσθματος μπορεί να πυροδοτούνται από διάφορους παράγοντες όπως:

• Ιώσεις
• Αλλεργιογόνα (γύρη, ακάρεα οικιακής σκόνης, μύκητες υγρασίας, επιθήλια οικιακών ζώων κ.α.)
• Καπνός τσιγάρου
• Ατμοσφαιρική ρύπανση
• Έντονη άσκηση
• Απότομες αλλαγές στη θερμοκρασίας
• Κάθε παιδί έχει διαφορετικούς «εκλυτικούς παράγοντες», γι’ αυτό και χρειάζεται εξατομικευμένη προσέγγιση.

Είναι το άσθμα κληρονομικό;

Υπάρχει μία γενετική προδιάθεση για το άσθμα. Παιδιά που έχουν γονείς με άσθμα η αλλεργίες έχουν αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσουν και τα ίδια άσθμα. Ωστόσο, δε σημαίνει ότι κάθε παιδί με οικογενειακό ιστορικό θα αναπτύξει απαραίτητα τη νόσο.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται κυρίως:

• Στο ιστορικό του παιδιού
• Στην κλινική εξέταση
• Σε ειδικές εξετάσεις, όπως η σπιρομέτρηση (σε μεγαλύτερα παιδιά) που μετρά τη λειτουργία των πνευμόνων και οι δοκιμασίες βρογχοδιαστολής

Πώς αντιμετωπίζεται το παιδικό άσθμα;

Η θεραπεία έχει ως στόχο να μην έχει παιδί συμπτώματα και να ζει φυσιολογικά.

Περιλαμβάνει:

• Καθημερινή αγωγή (όταν χρειάζεται) με φάρμακα που μειώνουν τη φλεγμονή των αεραγωγών
• Ανακουφιστική αγωγή με φάρμακα που χρησιμοποιούνται όταν εμφανίζονται συμπτώματα
• Σωστή χρήση των συσκευών χορήγησης των εισπνεόμενων φαρμάκων που είναι καθοριστική για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας
• Αποφυγή εκλυτικών παραγόντων
  Η συνέπεια στη θεραπεία είναι το «κλειδί» για τον έλεγχο της νόσου.

Είναι ασφαλή τα φάρμακα για το άσθμα;

Ναι τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται σήμερα είναι καλά μελετημένα και ασφαλή όταν χορηγούνται σωστά.

Ιδιαίτερα τα εισπνεόμενα φάρμακα δρουν τοπικά στους πνεύμονες, με ελάχιστες παρενέργειες. Ο φόβος για τη θεραπεία συχνά οδηγεί σε κακό έλεγχο του νοσήματος και συχνές κρίσεις.

Μπορεί ένα παιδί με άσθμα να αθλείται;

Φυσικά! Τα παιδιά με καλά ελεγχόμενο άσθμα μπορούν να συμμετέχουν σε όλες τις δραστηριότητες, ακόμη και σε αθλητισμό υψηλού επιπέδου. Φαίνεται μάλιστα ότι η άσκηση είναι ωφέλιμη, αρκεί να υπάρχει σωστή προετοιμασία και καθοδήγηση.

Υπάρχει περίπτωση να «περάσει» το άσθμα;

Σε ορισμένα παιδιά τα συμπτώματα μειώνονται ή και εξαφανίζονται με την ηλικία. Σε άλλα, το άσθμα μπορεί να επιμείνει και στην ενήλικη ζωή. Δεν μπορούμε να προβλέψουμε με βεβαιότητα την πορεία, αλλά μπορούμε να εξασφαλίσουμε άριστο έλεγχο.

Ποιο είναι το πιο σημαντικό μήνυμα για τους γονείς;

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος, το βασικό μήνυμα είναι σαφές.

Το άσθμα είναι μία χρόνια αλλά ελέγξιμη νόσος.

Με :

• Σωστή παρακολούθηση
• Κατάλληλη θεραπεία
• Καλή συνεργασία γονέων-παιδιού- γιατρού

Το παιδί με άσθμα μπορεί να έχει μία απολύτως φυσιολογική και δραστήρια ζωή. Η ενημέρωση είναι το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα.

Τι πραγματικά συμβαίνει με το άτμισμα, ποιοι είναι οι κίνδυνοι και πώς μπορούν οι γονείς να προστατεύσουν τα παιδιά τους

Τα τελευταία χρόνια το άτμισμα (vaping) έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο διαδεδομένες νεανικές συμπεριφορές παγκοσμίως. Παρά το γεγονός ότι συχνά προβάλλεται ως «η πιο ασφαλής» εναλλακτική του συμβατικού τσιγάρου, η πραγματικότητα για τους εφήβους και τα παιδιά είναι τελείως διαφορετική. Ως παιδίατροι γνωρίζουμε ότι το αναπτυσσόμενο αναπνευστικό και νευρικό σύστημα των παιδιών είναι ιδιαίτερα ευάλωτο. Για τον λόγο αυτόν είναι σημαντικό οι γονείς να γνωρίζουν τι πραγματικά συμβαίνει με το άτμισμα, ποιοι είναι οι κίνδυνοι και πώς μπορούν να προστατεύσουν τα παιδιά τους.

Τι είναι το άτμισμα;

Το άτμισμα αφορά στη χρήση συσκευών που, από τη θέρμανση ενός υγρού («e-liquid»), παράγουν ατμό που εισπνέεται. Το υγρό αυτό συνήθως περιέχει νικοτίνη (συχνά σε υψηλές συγκεντρώσεις), αρωματικές ουσίες, χημικές ουσίες (διαλύτες), όπως προπυλενογλυκόλη και γλυκερίνη και άλλες ουσίες που δεν είναι πάντα γνωστές στον καταναλωτή.

Οι συσκευές είναι μικρές, διακριτικές και συνήθως, εύκολο να κρυφτούν. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που τα παιδιά τις χρησιμοποιούν μέσα στο σχολικό περιβάλλον, χωρίς εύκολη ανίχνευση.

Γιατί έλκει τα παιδιά;

Οι έφηβοι έλκονται ιδιαίτερα από το άτμισμα για αρκετούς λόγους:

• Ελκυστικές γεύσεις: Φρούτα, γλυκά, μέντα, ακόμη και γεύσεις που θυμίζουν επιδόρπια
• Επιθετικό μάρκετινγκ: Εικόνα «μοντέρνου» και «αθώου» προϊόντος
• Πίεση από συνομηλίκους: Η επιθυμία ένταξης σε ομάδες είναι έντονη στην εφηβεία
• Λάθος εντύπωση ότι δεν είναι επιβλαβές: Πολλοί έφηβοι θεωρούν ότι ο «ατμός» είναι απλώς νερό

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για την υγεία;

Παρότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα εμφανίστηκαν ως μέσο διακοπής καπνίσματος για ενήλικες, για τα παιδιά δεν ισχύει το ίδιο. Οι κίνδυνοι αφορούν:

1. Βλάβες στο αναπνευστικό σύστημα

Το παιδικό αναπνευστικό σύστημα αναπτύσσεται μέχρι και την πρώιμη ενήλικη ζωή. Ο ατμός περιέχει χημικές ουσίες που μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή στους βρόγχους, αύξηση κρίσεων άσθματος, χρόνιο βήχα ή βραχνάδα και μειωμένη αναπνευστική λειτουργία μακροπρόθεσμα.

Έχουν επίσης αναφερθεί σοβαρές βλάβες του πνευμονικού ιστού (EVALI) – Ε-cigarette or Vaping use associated lung injury- κυρίως σε νεαρούς χρήστες.

1. Ισχυρή εξάρτηση από νικοτίνη

Η νικοτίνη στα e-liquids είναι συχνά πολύ υψηλότερη από αυτή ενός συμβατικού τσιγάρου. Ο εγκέφαλος του εφήβου είναι ιδιαίτερα ευάλωτος στην εξάρτηση. Έτσι, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου μπορεί να οδηγήσει σε ισχυρή βιολογική εξάρτηση, δυσκολίες συγκέντρωσης, άγχος και νευρικότητα και ίσως το πιο σημαντικό, σε μετάβαση στο συμβατικό κάπνισμα στην ενήλικη ζωή.

1. Επιβαρυντικές επιδράσεις στον εγκέφαλο του εφήβου

Η νικοτίνη επηρεάζει περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη, την προσοχή, τον έλεγχο των παρορμήσεων.

Η έκθεση κατά την εφηβεία μπορεί να έχει μόνιμες συνέπειες.

1. Κίνδυνοι από ατυχήματα

Τα υγρά με υψηλή νικοτίνη μπορούν να προκαλέσουν τοξικότητα, εάν καταποθούν ή απορροφηθούν από το δέρμα. Επιπλέον, έχουν καταγραφεί περιστατικά έκρηξης συσκευών κατά τη φόρτιση.

Πώς μπορούν να καταλάβουν οι γονείς ότι τα παιδιά τους ατμίζουν;

Ορισμένα ενδεικτικά σημεία είναι:

• Ανεξήγητη οσμή φρούτων ή γλυκών
• Συχνός βήχας ή αίσθημα δυσφορίας
• Εμφάνιση μικρών συσκευών, τύπου USB, ή θήκες με περίεργο σχεδιασμό
• Αυξημένη νευρικότητα

Πώς να μιλήσετε στο παιδί σας;

Η συζήτηση πρέπει να γίνεται χωρίς υπερβολική αυστηρότητα, αλλά με κατανόηση και πραγματική διάθεση επικοινωνίας. Μερικές πρακτικές συμβουλές:

Ξεκινήστε από το ενδιαφέρον τους: «Έχω ακούσει ότι στο σχολείο κάποιοι ατμίζουν. Εσύ τι γνωρίζεις γι’ αυτό;»

Εξηγήστε τους κινδύνους με απλό τρόπο: Μην χρησιμοποιείτε καταστροφολογίες, αλλά πραγματικά δεδομένα.

Ενισχύστε την αυτοεκτίμηση: Τα παιδιά με ισχυρή αυτοεκτίμηση αντιστέκονται καλύτερα στην πίεση που δέχονται από τους συνομήλικους τους.

Γίνετε πρότυπο: Αποφύγετε το κάπνισμα στο σπίτι και δείξτε υγιείς συμπεριφορές.

Θέστε όρια: Με σταθερότητα, αλλά χωρίς υπερβολική τιμωρητική διάθεση.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για πρόληψη;

Συζητήστε από νωρίς για το άτμισμα, πριν εκτεθούν στο σχολείο.

Ενημερωθείτε για τις μορφές και τις συσκευές που κυκλοφορούν.

Ενθαρρύνετε τη φυσική δραστηριότητα και τις υγιείς παρέες.

Διατηρείτε ανοιχτή επικοινωνία με το παιδί, χωρίς κριτική διάθεση.

Πότε χρειάζεται βοήθεια ειδικού;

Αν υποψιάζεστε ότι το παιδί ατμίζει τακτικά ή εμφανίζει σημάδια εξάρτησης, απευθυνθείτε σε παιδίατρο ή παιδοπνευμονολόγο, σε ιατρείο διακοπής καπνίσματος για εφήβους, σε ψυχολόγο με εμπειρία στη διαχείριση εξαρτήσεων.

Η έγκαιρη παρέμβαση αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχούς διακοπής.

Η ιατρός Μόνικα Τσαρτσάλη, Παιδίατρος – Πνευμονολόγος, Αναπληρώτρια Διευθύντρια της Παιδιατρικής Κλινικής ΜΗΤΕΡΑ, στη συνέντευξή της στην εκπομπή Υγεία Πάνω απ’ όλα με τη Φωτεινή Γεωργίου στον Ant1 μας ενημερώνει για το Άσθμα σε παιδιά & την Άθληση.

Η οξεία βρογχιολίτιδα ξεκινά με συμπτώματα παρόμοια με εκείνα του κοινού κρυολογήματος. Η κυρία Μόνικα Τσαρτσάλη, Παιδίατρος-Πνευμονολόγος και Επιστημονική Σύμβουλος στο Παίδων ΜΗΤΕΡΑ εξηγεί τους παράγοντες κινδύνου και τις επιπλοκές.

Η οξεία βρογχιολίτιδα είναι μία συχνή λοίμωξη του αναπνευστικού που αφορά σε παιδιά κυρίως βρεφικής ηλικίας. Χαρακτηρίζεται από φλεγμονή των μικρών αεραγωγών (βρογχιολίων). Προκαλείται από ιούς και μας απασχολεί κατά κύριο λόγο τους χειμερινούς μήνες.

Ξεκινά με συμπτώματα παρόμοια με εκείνα του κοινού κρυολογήματος, αλλά στη συνέχεια εξελίσσεται σε βήχα, συριγμό και μερικές φορές δυσκολία στην αναπνοή. Τα συμπτώματα της βρογχιολίτιδας μπορεί να διαρκούν για αρκετές ημέρες έως και εβδομάδες.

Τα περισσότερα παιδιά αντιμετωπίζονται με φροντίδα στο σπίτι και μόνο ένα μικρό ποσοστό χρειάζεται νοσηλεία στο νοσοκομείο.

Συμπτώματα

Τις πρώτες ημέρες τα σημεία και συμπτώματα της βρογχιολίτιδας είναι παρόμοια με εκείνα του κοινού κρυολογήματος:
• Ρινική καταρροή και συμφόρηση
• Βήχας
• Χαμηλός πυρετός

Ακολουθεί συνήθως μία εβδομάδα ή περισσότερο με δυσκολία στην αναπνοή ή θορυβώδη αναπνοή στην εκπνοή (συριγμός).
Ορισμένα βρέφη μπορεί να κάνουν οξεία μέση ωτίτιδα.

Πότε απαιτείται παιδιατρική εκτίμηση

Σε περίπτωση που το παιδί δυσκολεύεται να φάει και να πιει και η αναπνοή του γίνεται πιο γρήγορη ή εργώδης είναι απαραίτητη η εκτίμησή του από παιδίατρο. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, εάν το παιδί είναι μικρότερο των τριών μηνών και έχει άλλους παράγοντες κινδύνου για σοβαρή βρογχιολίτιδα (προωρότητα, συγγενή καρδιοπάθεια ή άλλη πάθηση του αναπνευστικού).

Τα ακόλουθα σημεία και συμπτώματα αποτελούν λόγους άμεσης παιδιατρικής εκτίμησης:
• Θορυβώδης αναπνοή στην εκπνοή (συριγμός)
• Ταχύπνοια (>60 αναπνοές/λεπτό)
• Εργώδης αναπνοή (οι πλευρές φαίνονται να μπαίνουν μέσα όταν το βρέφος εισπνέει – εισολκές μεσοπλευρίων)
• Νωθρότητα, υπνηλία
• Άρνηση λήψης υγρών και τροφής
• Κυάνωση

Αιτιολογία

Η οξεία βρογχιολίτιδα συμβαίνει όταν ένας ιός μολύνει τα βρογχιόλια που είναι οι μικρότεροι αεραγωγοί των πνευμόνων. Η λοίμωξη προκαλεί φλεγμονή και οίδημα των βρογχιολίων. Βλέννη συσσωρεύεται σε αυτούς τους αεραγωγούς και κάνει δύσκολη την ελεύθερη μετακίνηση του αέρα μέσα και έξω από τους πνεύμονες.

Οι περισσότερες περιπτώσεις οξείας βρογχιολίτιδας προκαλούνται από τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV). Πρόκειται για έναν κοινό ιό που μολύνει σχεδόν όλα τα παιδιά μέχρι την ηλικία των 2 ετών. Οι επιδημίες του RSV εμφανίζονται κάθε χειμώνα και η επαναλοίμωξη από αυτόν τον ιό είναι συχνή, καθώς η προηγηθείσα νόσηση δε φαίνεται να προκαλεί ανοσία για μεγάλο διάστημα. Βρογχιολίτιδα μπορεί να προκαλέσουν και άλλοι ιοί του αναπνευστικού, όπως ο ρινοϊός, ο ιός της γρίπης, ο αδενοϊός κ.ά.

Παράγοντες κινδύνου

Η οξεία βρογχιολίτιδα αφορά κυρίως παιδιά ηλικίας μικρότερης των 2 ετών. Βρέφη μικρότερα των 3 μηνών έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης βρογχιολίτιδας επειδή οι πνεύμονες και το ανοσοποιητικό τους σύστημα δεν είναι πλήρως αναπτυγμένα.

Άλλοι παράγοντες που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο βρογχιολίτιδας σε βρέφη και πιο σοβαρή νόσηση είναι οι ακόλουθοι:
• Προωρότητα
• Υποκείμενη νόσος του καρδιαγγειακού ή του αναπνευστικού
• Ανοσοκαταστολή
• Έκθεση στον καπνό τσιγάρου
• Τεχνητή διατροφή
• Συγχρωτισμός με πολλά παιδιά, όπως στον παιδικό σταθμό
• Αδέλφια που πηγαίνουν σχολείο ή παιδικό σταθμό

Επιπλοκές

Οι επιπλοκές της οξείας βρογχιολίτιδας περιλαμβάνουν:
• Κυάνωση (μπλε χείλια ή δέρμα) που προκαλείται από την έλλειψη οξυγόνου
• Άπνοια (διακοπή της αναπνοής), που συχνότερα συμβαίνει στα πρόωρα και στα βρέφη τους δύο πρώτους μήνες ζωής
• Αφυδάτωση
• Χαμηλά επίπεδα οξυγόνου και αναπνευστική ανεπάρκεια
Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται εισαγωγή στο νοσοκομείο.

Πρόληψη

Επειδή οι ιοί που προκαλούν βρογχιολίτιδα μεταδίδονται από άτομο σε άτομο, ένας από τους καλύτερους τρόπους πρόληψης είναι το συχνό πλύσιμο των χεριών, ειδικά πριν την ενασχόληση με το βρέφος σε περίπτωση συμπτωμάτων κοινού κρυολογήματος. Η χρήση μάσκας σε αυτές τις περιπτώσεις είναι επίσης απαραίτητη.

Εμβόλια και φαρμακευτική αγωγή

Δεν υπάρχουν εμβόλια για τα πιο συνήθη αίτια βρογχιολίτιδας (RSV και ρινοούς). Τα βρέφη που βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για λοίμωξη από RSV έχουν ένδειξη χορήγησης ενός φαρμάκου που λέγεται Synagis, προκειμένου να μειωθεί η πιθανότητα λοίμωξης από RSV.

Η αντιμετώπιση της οξείας βρογχιολίτιδας είναι κυρίως υποστηρικτική (οξυγονοθεραπεία, ενυδάτωση και μηχανικός αερισμός εάν είναι απαραίτητος). Η χορήγηση βρογχοδιασταλτικών ή κορτικοστεροειδών δε φαίνεται να έχει αποτέλεσμα και δε συνιστάται.

Τι είναι η πνευμονία; Είναι μία λοίμωξη των πνευμόνων που εκδηλώνεται με βήχα, πυρετό και δυσκολία στην αναπνοή. Μπορεί να είναι σοβαρή ιδιαίτερα στα παιδιά μικρής ηλικίας.

Η πνευμονία μπορεί να προκληθεί από βακτήρια ή ιούς. Στα παιδιά που είναι μεγαλύτερα των 5 ετών είναι συνήθως βακτηριακή, ενώ στα βρέφη και τα μικρότερα των 5 ετών παιδιά είναι συχνότερα ιογενής. Μπορεί να είναι λοβώδης (όταν αφορά έναν ή περισσότερους λοβούς του πνεύμονα) ή να αφορά βρογχοπνευμονικά τμήματα και των δύο πνευμόνων (βρογχοπνευμονία). 10-15% των παιδιών με λοίμωξη κατώτερου αναπνευστικού έχουν πνευμονία.

Ποιοι είναι οι διαφορετικοί τύποι της πνευμονίας;
Υπάρχουν 3 κύριοι τύποι πνευμονίας

1. Βακτηριακή πνευμονία: προκαλείται από βακτήρια με συχνότερο τον πνευμονιόκοκκο. Άλλα βακτήρια είναι ο group B στρεπτόκοκκος (πιο συχνός στα νεογνά), ο σταφυλόκοκκος aureus και ο group A στρεπτόκοκκος (πιο συχνός στα παιδιά>5 ετών).
Η βακτηριακή πνευμονία έχει συνήθως απότομη έναρξη. Τα παιδιά παρουσιάζουν πυρετό (συνήθως με ρίγος), βήχα (συνήθως παραγωγικό), πόνο στο στήθος ή την κοιλιά, εμέτους ή διάρροιες, μειωμένη όρεξη, εύκολη κόπωση.

2. Ιογενής πνευμονία: προκαλείται από ιούς στους οποίους περιλαμβάνονται ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV), ιοί της παραγρίππης, ιοί της γρίπης και ο αδενοιός. Τα πρώιμα συμπτώματα της ιογενούς πνευμονίας είναι τα ίδια με εκείνα της βακτηριακής πνευμονίας. Ωστόσο, στην ιογενή πνευμονία η συμπτωματολογία μπορεί να είναι πιο ήπια και συχνά ο βήχας συνοδεύεται από συριγμό. Οι ιογενείς πνευμονίες μπορεί να επιπλακούν στην πορεία τους από κάποιο μικρόβιο και η λοίμωξη να γίνει μεικτή.

3. Μυκοπλασματική πνευμονία: προκαλείται από το μυκόπλασμα έναν μικροοργανισμό που προκαλεί μία ήπια εκτεταμένη συνήθως πνευμονία που αφορά όλες τις ηλικιακές ομάδες, με μία επικράτηση στα παιδιά σχολικής ηλικίας. Τα συμπτώματα της μυκοπλασματικής πνευμονίας χαρακτηρίζονται από την εμφάνιση βήχα και πυρετού χωρίς συνήθως συμπωματολογία από το ανώτερο αναπνευστικό, καθώς και επίμονου βήχα που μπορεί να διαρκεί 3- 4 εβδομάδες.

Πώς τίθεται η διάγνωση της πνευμονίας;

Η διάγνωση συνήθως τίθεται από τη λήψη ενός λεπτομερούς ιστορικού και τη φυσική εξέταση (ακρόαση πνευμόνων), αλλά μπορεί να απαιτηθούν για τη διάγνωση
– Ακτινογραφία θώρακος
– Εργαστηριακές εξετάσεις: Γενική αίματος, C αντιδρώσα πρωτεΐνη

Πώς θεραπεύεται η πνευμονία;

Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, τη βαρύτητα της πνευμονίας και την αιτιολογία της (βακτηριακή, ιογενής ή μυκοπλασματική).
Παιδιά σε επηρεασμένη γενική κατάσταση, βρέφη η παιδιά μικρής ηλικίας με αναπνευστική δυσχέρεια μπορεί να χρειαστούν θεραπευτική αντιμετώπιση στο νοσοκομείο.
Η πνευμονία βακτηριακής αιτιολογίας αντιμετωπίζεται με αντιβιοτική αγωγή. Η αντιβίωση δεν έχει θέση στην αντιμετώπιση ιογενούς πνευμονίας, αλλά μπορεί να απαιτηθεί σε περίπτωση που υπάρχουν ενδείξεις μεικτής λοίμωξης.

Πόσο σύντομα το παιδί θα αισθανθεί καλύτερα μετά την έναρξη αντιβιοτικής αγωγής;

Τα περισσότερα παιδιά μετά την έναρξη της αντιβιοτικής αγωγής ξεκινούν να αισθάνονται καλύτερα 2-3 ημέρες μετά. Όμως, μπορεί να έχουν αίσθημα κόπωσης και βήχα για μερικές εβδομάδες, κυρίως όταν η πνευμονία είναι ιογενής ή μυκοπλασματική.

Φροντίδα του παιδιού στο σπίτι

Απαιτείται ξεκούραση, ικανοποιητική σίτιση και ενυδάτωση. Δεν έχουν ένδειξη συνήθως φάρμακα που καταστέλλουν το βήχα. Είναι απαραίτητο να τηρηθούν αυστηρά οι οδηγίες χορήγησης της αντιβιοτικής αγωγής.
Απαιτείται επανεκτίμηση του παιδιού σε περίπτωση μη υποχώρησης των συμπτωμάτων 2 ημέρες μετά την έναρξη της αγωγής.

Υπάρχουν μέτρα πρόληψης της πνευμονίας;

Αυστηρή τήρηση κανόνων υγιεινής και καθαριότητας για τον περιορισμού του κινδύνου λοιμώξεων
Εμβολιασμός με το αντιπνευμονιοκοκκικό εμβόλιο και με το αντιγριπικό στις ομάδες υψηλού κινδύνου.

Η νόσηση από πνευμονία αυξάνει τον κίνδυνο επανεμφάνισης πνευμονίας;

Σε παιδιά που είναι ανοσολογικά επαρκή και δεν υπάρχει κάποια υποκείμενη ανατομική ανωμαλία ο κίνδυνος επανεμφάνισης πνευμονίας είναι ο ίδιος με εκείνον του γενικού πληθυσμού.

Στο νέο Τμήμα Αναπνευστικών & Αλλεργικών Παθήσεων του Παίδων ΜΗΤΕΡΑ παρέχει ολοκληρωμένη διαγνωστική προσέγγιση και αντιμετώπιση ασθενών με αναπνευστικά προβλήματα και αλλεργικό ή μη αλλεργικό υπόστρωμα, όπως το άσθμα, οι υποτροπιάζουσες βρογχίτιδες, οι υποτροπιάζουσες πνευμονίες, ο χρόνιος βήχας, οι βρογχεκτασίες, οι συγγενείς ανωμαλίες του αναπνευστικού, η πνευμονοπάθεια της προωρότητας, οι διάμεσες πνευμονοπάθειες κ.ά.

Παράλληλα στο Τμήμα διενεργείεται και τεστ ιδρώτα που αποτελεί την εξέταση εκλογής για την ανίχνευση ασθενών με Κυστική Ίνωση.

Η γρίπη είναι το πιο συχνό πρόβλημα για τα παιδιά, κυρίως τους χειμερινούς μήνες. Κατά κανόνα αντιμετωπίζεται εύκολα, αλλά υπάρχουν και περιπτώσεις στις οποίες χρειάζεται περισσότερη προσοχή. Ποιες είναι αυτές και τι πρέπει να γνωρίζουμε;

Τι είναι η εποχική γρίπη;
Πρόκειται για μία οξεία λοίμωξη του αναπνευστικού που προκαλείται από τους ιούς της γρίπης Α ή Β και εμφανίζεται με τη μορφή επιδημιών κάθε χρόνο, κυρίως τους χειμερινούς μήνες.

Πώς μεταδίδεται;
Η μετάδοση του ιού της γρίπης γίνεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, με τις εκκρίσεις του αναπνευστικού συστήματος που αποβάλλονται με την ομιλία, το βήχα και το φτάρνισμα. Η μεταδοτικότητα του ιού φτάνει στο μέγιστο 24 έως και 48 ώρες μετά την εκδήλωση της νόσου και στη συνέχεια γρήγορα περιορίζεται. Ο χρόνος επώασης της νόσου κυμαίνεται από μία έως και τέσσερις ημέρες (ο μέσος όρος είναι δύο ημέρες).

Ποιες είναι οι συνήθεις εκδηλώσεις της γρίπης;
Οι κλινικές εκδηλώσεις ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία και την προηγούμενη έκθεση στον ιό. Στα υγιή παιδιά η γρίπη είναι γενικά μία οξεία, αυτοπεριοριζόμενη και χωρίς επιπλοκές νόσος. Τα κλασικά συμπτώματα της μη επιπλεγμένης γρίπης περιλαμβάνουν αιφνίδια έναρξη πυρετού, κεφαλαλγία, μυαλγίες, κακουχία, σε συνδυασμό με εκδηλώσεις από το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα, όπως βήχας, κυνάγχη και ρινίτιδα, τα οποία σταδιακά βελτιώνονται μέσα σε 2-5 ημέρες.

Ποιες μπορεί να είναι οι επιπλοκές;
Η λοίμωξη από τον ιό της γρίπης σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα εισαγωγής στο νοσοκομείο σε παιδιά που έχουν παράγοντες κινδύνου για σοβαρή ή επιπλεγμένη λοίμωξη από γρίπη (βλέπε σχετικό πίνακα), καθώς και σε υγιή κατά τα άλλα παιδιά μικρότερα των 5 ετών, ειδικότερα σε εκείνα που είναι μικρότερα των 2 ετών. Η πιο συχνή επιπλοκή της γρίπης είναι η μέση ωτίτιδα. Ακολουθούν εκδηλώσεις από το κατώτερο αναπνευστικό όπως η διάμεση πνευμονία, η λαρυγγοτραχειίτιδα, η βρογχίτιδα και, σπάνια, η βρογχιολίτιδα. Σπάνιες επιπλοκές της γρίπης είναι εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα (άσηπτη μηνιγγίτιδα, οξεία παρεγκεφαλιδική αταξία, εγκάρσια μυελίτιδα, σύνδρομο Guillain-Barre, οξεία διάχυτη εγκεφαλομυελίτιδα και σύνδρομο Reye), η μυοσίτιδα, καθώς και δευτεροπαθείς βακτηριακές λοιμώξεις (πνευμονία ή βακτηριαιμία) συνήθως οφειλόμενες στο σταφυλόκοκκο ή στον πνευμονιόκοκκο.

Πώς γίνεται η διάγνωση της γρίπης;
Κατά την περίοδο της εποχικής γρίπης, η πιθανότητα λοίμωξης από τον ιό της γρίπης θα πρέπει να εξετάζεται στις ακόλουθες περιπτώσεις:

••• σε όλα τα εμπύρετα βρέφη,
••• σε παιδιά με πυρετό και οξεία έναρξη συμπτωμάτων από το αναπνευστικό,
••• σε παιδιά με πυρετό και παρόξυνση υποκείμενου αναπνευστικού νοσήματος,
••• σε παιδιά με εμπύρετη πνευμονία της κοινότητας,
••• σε παιδιά με πυρετό, βήχα και κυνάγχη, χωρίς άλλη σαφή αιτία αυτών των συμπτωμάτων.
Η επιβεβαίωση της διάγνωσης γίνεται με διάφορες μεθόδους:
••• Δοκιμασία ανίχνευσης του RNA του ιού με PCR: αποτελεί τη μέθοδο εκλογής. Μπορεί να διακρίνει τον τύπο της γρίπης (Α ή Β), καθώς και τους διάφορους υποτύπους.
••• Δοκιμασίες ανίχνευσης αντισωμάτων με άμεσο και έμμεσο ανοσοφθορισμό: Θεωρούνται καλύτερες δοκιμασίες από τις δοκιμασίες ταχείας ανίχνευσης του αντιγόνου του ιού.
••• Δοκιμασίες ταχείας ανίχνευσης του αντιγόνου του ιού: Μπορούν να μας δώσουν αποτελέσματα μέσα σε 10-30 λεπτά. Χρησιμοποιούνται για να επιβεβαιώσουν τη γρίπη, αλλά όχι να την αποκλείσουν.

Πώς θεραπεύεται η γρίπη;
Η αντιμετώπιση της γρίπης είναι κυρίως συμπτωματική (αντιμετώπιση του πυρετού, ενυδάτωση, αποσυμφορητικά). Τα αντιιικά φάρμακα μειώνουν τη διάρκεια της νόσου όταν χορηγούνται τις πρώτες δύο ημέρες από την εκδήλωση των συμπτωμάτων.

Η χορήγησή τους ενδείκνυται σε όλα τα άτομα που είναι υψηλού κινδύνου για σοβαρή νόσηση ή εμφάνιση επιπλοκών από τη γρίπη, καθώς και σε ασθενείς που παρουσιάζουν σοβαρή ή επιδεινούμενη κλινική εικόνα.

Τα αντιβιοτικά δεν έχουν καμία δράση κατά του ιού της γρίπης. Η χρήση των αντιβιοτικών έχει ένδειξη μόνο σε περιπτώσεις όπου εμφανιστεί δευτεροπαθώς, ως επιπλοκή μικροβιακή λοίμωξη.