Γράφει η Μόνικα Τσαρτσάλη, Παιδίατρος-Παιδοπνευμονολόγος, Αναπληρώτρια Διευθύντρια ΠΑΙΔΩΝ ΜΗΤΕΡΑ

Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (Human Papillomavirus-HPV) αποτελεί έναν από τους συχνότερους ιούς που προσβάλλουν τον άνθρωπο παγκοσμίως. Παρότι στις περισσότερες περιπτώσεις η λοίμωξη είναι ασυμπτωματική και αυτοϊάται, ο HPV συνδέεται αιτιολογικά με σοβαρά νοσήματα, συμπεριλαμβανομένων διαφόρων μορφών καρκίνου. Για το λόγο αυτό, η ενημέρωση των γονέων κα η πρόληψη μέσω εμβολιασμού αποτελούν βασικούς πυλώνες της σύγχρονης παιδιατρικής φροντίδας.

Πόσο μεταδοτικός είναι ο ιός HPV και με ποια νοσήματα σχετίζεται;

Ο HPV είναι εξαιρετικά μεταδοτικός. Μεταδίδεται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής, ακόμη και χωρίς πλήρη διείσδυση, αλλά και με απλή επαφή δέρμα με δέρμα στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Η χρήση προφυλακτικού μειώνει, αλλά δεν εξαλείφει πλήρως, τον κίνδυνο μετάδοσης.

Υπολογίζεται ότι πάνω από το 80-90% των σεξουαλικά ενεργών ατόμων θα έρθουν σε επαφή με τον ιό κάποια στιγμή της ζωής τους.

Υπάρχουν περισσότεροι από 200 τύποι του ιού. Οι περισσότεροι προκαλούν παροδικές λοιμώξεις που υποχωρούν αυτόματα εντός 1-2 ετών. Ωστόσο, ορισμένοι τύποι «υψηλού κινδύνου» μπορούν να προκαλέσουν προκαρκινικές αλλοιώσεις και καρκίνο.

Ο HPV σχετίζεται αιτιολογικά με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας (σχεδόν στο σύνολο των περιπτώσεων), τον καρκίνο του πρωκτού, τον καρκίνο του στοματοφάρυγγα, τον καρκίνο του. πέους, τον καρκίνο του αιδοίου και του κόλπου. Επιπλέον υπάρχουν τύποι του ιού «χαμηλού κινδύνου» που προκαλούν τα κονδυλώματα των γεννητικών οργάνων, τα οποία, αν και καλοήθη, προκαλούν σημαντική σωματική και ψυχολογική επιβάρυνση.

Είναι ο εμβολιασμός η αποτελεσματικότερη μέθοδος πρόληψης και σε ποιες ηλικίες συστήνεται;

Ο εμβολιασμός έναντι του HPV αποτελεί σήμερα την πιο αποτελεσματική μέθοδο πρωτογενούς πρόληψης των HPV σχετιζόμενων νοσημάτων. Τα διαθέσιμα εμβόλια προστατεύουν από τους συχνότερους και πιο επικίνδυνους τύπους του ιού, που ευθύνονται για την μεγάλη πλειονότητα των καρκίνων και των κονδυλωμάτων.

Σύμφωνα με τις διεθνείς και ελληνικές συστάσεις ο εμβολιασμός συστήνεται:

-σε κορίτσια και αγόρια ηλικίας 9-14 ετών με δύο δόσεις,

-σε έφηβους και νέους από 15-26 ετών που δεν έχουν εμβολιαστεί, με τρεις δόσεις.

Στην Ελλάδα, το εμβόλιο περιλαμβάνεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών και χορηγείται δωρεάν στις συνιστώμενες ηλικίες.

Γιατί πρέπει ο εμβολιασμός να γίνεται σε τόσο νεαρή ηλικία;

Ο εμβολιασμός σε μικρή ηλικία έχει δύο βασικά πλεονεκτήματα.

Πρώτον, προσφέρει προστασία πριν από την πιθανή έκθεση στον ιό, δηλαδή πριν από την έναρξη της σεξουαλικής ζωής. Το εμβόλιο δεν θεραπεύει υπάρχουσα λοίμωξη, αλλά προλαμβάνει τη μόλυνση.

Δεύτερον, το ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών και των προεφήβων ανταποκρίνεται καλύτερα στον εμβολιασμό, εξασφαλίζοντας υψηλότερα επίπεδα αντισωμάτων και μακροχρόνια προστασία. Ο εμβολιασμός σε νεαρή ηλικία αποτελεί καθαρά προληπτικό μέτρο υγείας και δεν συσχετίζεται με τη σεξουαλική συμπεριφορά.

Γιατί να εμβολιάζονται και τα αγόρια;

Ο HPV δεν αφορά μόνο τα κορίτσια. Τα αγόρια μπορεί να μολυνθούν, να εμφανίσουν κονδυλώματα ή καρκίνους που σχετίζονται με τον ιό, όπως καρκίνο του στοματοφάρυγγα, του πρωκτού και του πέους. Επιπλέον, μπορούν να μεταδώσουν τον ιό στις συντρόφους τους.

Ο εμβολιασμός των αγοριών:

-τα προστατεύει άμεσα από σοβαρά νοσήματα,

-μειώνει τη διασπορά του ιού στον πληθυσμό,

-συμβάλλει στη συλλογική ανοσία και στην καλύτερη προστασία και των γυναικών.

Η καθολική και ισότιμη εφαρμογή του εμβολιασμού και στα δύο φύλα αποτελεί πλέον διεθνή σύσταση και πρακτική.

Είναι ασφαλές το εμβόλιο κατά του HPV;

Το εμβόλιο HPV είναι από τα πλέον μελετημένα εμβόλια παγκοσμίως. Έχει χορηγηθεί σε εκατοντάδες εκατομμύρια άτομα διεθνώς, με εξαιρετικό προφίλ ασφάλειας. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως ήπιες και παροδικές, όπως πόνος ή ερυθρότητα στο σημείο της ένεσης, χαμηλός πυρετός ή παροδική ζάλη.

Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να συνδέουν το εμβόλιο με σοβαρές μακροχρόνιες ανεπιθύμητες ενέργειες, αυτοάνοσα νοσήματα ή προβλήματα γονιμότητας.

Τι γνωρίζουμε για την επίπτωση του HPV στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, με εκατοντάδες νέες διαγνώσεις και δεκάδες θανάτους κάθε χρόνο. Παράλληλα, παρατηρείται αύξηση των HPV σχετιζόμενων καρκίνων του στοματοφάρυγγα, κυρίως στους άνδρες.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η συστηματική εφαρμογή του εμβολιασμού σε συνδυασμό με τον προληπτικό έλεγχο μπορεί να οδηγήσει σε θεαματική μείωση των λοιμώξεων από HPV, των προκαρκινικών αλλοιώσεων και, μακροπρόθεσμα, των καρκίνων.

Συμπερασματικά, ο HPV είναι ένας ένας εξαιρετικά συχνός ιός με δυνητικά σοβαρές επιπτώσεις. Ο εμβολιασμός αποτελεί μία ασφαλή και αποτελεσματική επένδυση στην υγεία των παιδιών μας και ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία πρόληψης καρκίνου που διαθέτει σήμερα η ιατρική. Ο ρόλος του παιδίατρου στην ενημέρωση και καθοδήγηση των γονέων είναι καθοριστικός για την προστασία των επόμενων γενεών.

Βιβλιογραφία

• World Health Organization (WHO). Human papilloma virus (HPV) and cervical cancer.
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). HPV Vaccination Recommendations..
• Arbyn M, et al. Worldwide burden of cervical cancer. Lancet Glob Health.2020.
• Bruni L, et al. Human Papillomavirus and Related Diseases. ICO/IARC HPV Information Centre.
• Drolet M, et al. Popupation-level impact of HPV vaccination. Lancet. 2019.
• Garland SM, et al. HPV vaccine effectiveness: systematic review. Clin Infect Dis.2016.
• Markowitz LE, et al. ACIP HPV vaccination recommendations. MMWR.
• Υπουργείο Υγείας- Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών HPV.